Bazardüzü havası 4466 metr yüksəklikdə yerləşən Azərbaycanın ən yüksək zirvəsində sürətlə dəyişə bilər. Bazardüzü hava şəraiti temperatur, güclü külək, qar, duman və görünüş məsafəsi baxımından aşağı ərazilərdən ciddi şəkildə fərqlənir. Zirvəyə qalxmazdan əvvəl Bazardüzü hava proqnozunu və marşrutdakı real şəraiti yoxlamaq vacibdir. Bu məqalədə Bazardüzüdə fəsillərə görə hava şəraiti, temperatur və alpinizm üçün əsas hava amilləri haqqında məlumat əldə edə bilərsiniz.
Bazardüzü dağı 4466 metr yüksəkliklə Azərbaycanın ən yüksək zirvəsidir. Böyük Qafqazın yüksək dağlıq hissəsində yerləşən zirvədə hava şəraiti Bakı, Quba, Xınalıq və digər aşağı yüksəkliklərdəki hava ilə ciddi şəkildə fərqlənir.
Bazardüzü havası haqqında əvvəlcədən məlumat əldə etmək zirvəyə qalxmağı planlaşdıran hər bir trekker və alpinist üçün vacibdir. Yüksəkliyə qalxdıqca temperatur aşağı düşür, külək güclənə bilər, görünüş zəifləyə və hava qısa müddət ərzində dəyişə bilər.
Bazardüzü zirvəsində hava necə olur?
4466 metr yüksəklikdə Bazardüzü tipik yüksək dağlıq, alp iqliminə malikdir. Hətta yay aylarında belə zirvədə temperatur aşağı ola bilər və gecə saatlarında şaxta müşahidə edilə bilər.
Aşağı ərazilərdə havanın isti və günəşli olması zirvədə də eyni şəraitin olacağı demək deyil. Xınalıq və ya Şahyaylaq ətrafında mülayim hava olduğu halda, 4000 metrdən yuxarı yüksəkliklərdə temperatur sıfıra yaxınlaşa və ya ondan aşağı düşə bilər.
Külək də mühüm amildir. Güclü külək real temperaturdan daha soyuq hiss yaradır və açıq dağ relyefində hərəkəti çətinləşdirir.
Hündürlük artdıqca hava necə dəyişir?
Bazardüzü marşrutunda aşağı ərazilərdən zirvəyə doğru hərəkət etdikcə hava şəraiti tədricən dəyişir.
Yüksəklik artdıqca:
-
temperatur aşağı düşür;
-
küləyin sürəti arta bilər;
-
bulud və duman yarana bilər;
-
görünüş məsafəsi azalır;
-
yağış qara çevrilə bilər;
-
qar və buz sahələri ilə qarşılaşmaq mümkündür;
-
marşrutu izləmək çətinləşə bilər.
Bu səbəbdən yalnız Xınalıq üçün hazırlanmış hava proqnozuna baxmaq Bazardüzü zirvəsindəki vəziyyəti tam göstərmir.
Yay aylarında Bazardüzü havası
Yay ayları Bazardüzü zirvəsinə qalxış üçün ən çox istifadə olunan dövrdür. Lakin yay mövsümü zirvədə havanın isti olması demək deyil.
İyun
İyun ayında yüksək ərazilərdə qar örtüyü hələ qala bilər. Qarın miqdarı və marşrutun vəziyyəti ildən-ilə dəyişir.
Gün ərzində hava nisbətən əlverişli olsa da, yüksək yüksəkliklərdə qar və soyuq hava ilə qarşılaşmaq mümkündür.
İyul
İyul Bazardüzü ekspedisiyaları üçün ən çox seçilən aylardan biridir. Günlər uzun, hava şəraiti isə adətən yay aylarına nisbətən daha əlverişli olur.
Bununla belə, 4466 metr yüksəklikdə xüsusilə səhər erkən saatlarda temperatur aşağı ola bilər. Güclü külək və ani hava dəyişiklikləri də mümkündür.
Avqust
Avqust da Bazardüzü üçün məşhur aylardan biridir. Yüksək dağ marşrutlarında qar şəraiti yay aylarının əvvəlindəki ilə müqayisədə daha fərqli ola bilər.
Lakin aydın hava proqnozu zirvədə mütləq yaxşı hava olacağına zəmanət vermir. Dağlarda hava qısa müddətdə dəyişə bilər.
Sentyabr
Sentyabrda hava daha sərin olur və səhər saatlarında temperatur əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşə bilər.
Ayın əvvəlində münasib hava şəraiti mümkün olsa da, payıza doğru qar, külək və qeyri-sabit hava ehtimalı artır.
Payızda Bazardüzü havası
Oktyabr ayından etibarən Bazardüzüdə qış şəraitinin əlamətləri daha çox görünməyə başlayır.
Temperatur aşağı düşür, qar ehtimalı artır və gün işığının müddəti azalır. Qar, buz və güclü küləyin birləşməsi marşrutun çətinliyini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Payız yürüşləri zamanı yalnız təqvimə deyil, həmin günlərdə dağda mövcud olan real şəraitə əsaslanmaq lazımdır.
Qışda Bazardüzü havası
Qış mövsümündə Bazardüzü daha sərt yüksək dağ şəraitinə çevrilir.
Güclü qar, aşağı temperatur, külək, buzlaşma və zəif görünüş marşrutu daha çətin və riskli edə bilər. Qış ekspedisiyası üçün xüsusi dağçılıq təcrübəsi və uyğun texniki avadanlıq tələb oluna bilər.
Qış şəraitində qarın vəziyyətindən asılı olaraq krampon, buz baltası, dəbilqə və digər alpinizm avadanlıqlarına ehtiyac yarana bilər.
Yazda Bazardüzü havası
Yaz aylarında aşağı yüksəkliklərdə temperatur yüksəlməyə başlasa da, Bazardüzünün yüksək hissələrində qış şəraiti hələ davam edə bilər.
Qar örtüyü, buz və qar əriməsi nəticəsində yaranan su axınları marşrutun vəziyyətinə təsir göstərə bilər.
Buna görə yaz ayları avtomatik olaraq daha asan yürüş mövsümü hesab edilməməlidir.
Bazardüzüdə külək
Bazardüzü hava proqnozuna baxarkən yalnız temperaturu deyil, küləyin sürətini də nəzərə almaq vacibdir.
Güclü külək:
-
temperaturun daha soyuq hiss edilməsinə;
-
hipotermiya riskinin artmasına;
-
fiziki yorğunluğun sürətlənməsinə;
-
açıq və sıldırım ərazilərdə hərəkətin çətinləşməsinə;
-
qar və buz üzərində şəraitin dəyişməsinə;
-
çadır düşərgəsində əlavə çətinliklərə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən məsələn, +2°C temperatur proqnozu külək güclüdürsə, real şərait baxımından kifayət qədər soyuq ola bilər.Külək əsasən Qərbdən əsir. Zirvə dırmanışını çətinləşdirir.
Qar və buz şəraiti
Bazardüzünün yüksək hissələrində qar ilin böyük hissəsində qala bilər. Qarın miqdarı və buz şəraiti mövsümdən, əvvəlki hava şəraitindən və konkret marşrutdan asılıdır.
Krampon və buz baltasının lazım olub-olmaması əvvəlcədən yalnız təqvimə əsasən müəyyən edilməməlidir. Bu qərar yürüş günü marşrutdakı real qar və buz vəziyyətinə uyğun verilməlidir.
Duman və görünüş məsafəsi
Duman Bazardüzü marşrutunda nəzərə alınmalı mühüm amillərdən biridir.
Aydın havada asan görünən relyef və istiqamət duman zamanı tamamilə dəyişə bilər. Görünüş məsafəsinin azalması marşrutu tapmağı və düzgün istiqamətdə hərəkət etməyi çətinləşdirir.
Xüsusilə zirvə hücumu zamanı hava şəraitinin pisləşməsi halında marşrutun davam etdirilməsi yenidən qiymətləndirilməlidir.
Bazardüzü hava proqnozunu necə yoxlamaq olar?
Bazardüzü ekspedisiyasından əvvəl yalnız bir məntəqənin hava proqnozuna baxmaq kifayət deyil.
Mümkün qədər müxtəlif yüksəkliklər üzrə məlumatları müqayisə etmək faydalıdır:
-
Xınalıq və aşağı yanaşma hissəsi;
-
baza düşərgəsi – təxminən 3250 m;
-
baza düşərgəsindən zirvəyə qədər olan marşrut;
-
Bazardüzü zirvəsi – 4466 m.
Xüsusilə aşağıdakı göstəricilərə diqqət yetirmək lazımdır:
-
temperatur;
-
hiss olunan temperatur;
-
küləyin sürəti;
-
küləyin ani güclənməsi;
-
yağıntı;
-
qar;
-
buludluluq;
-
görünüş məsafəsi;
-
donma səviyyəsi;
-
zirvə hücumu saatlarında hava şəraiti.
Zirvə yürüşü adətən səhər erkən başladığı üçün məhz həmin saatların proqnozu xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hava şəraiti dəyişərsə nə etmək lazımdır?
Dağda hava proqnozu heç vaxt yüz faiz zəmanət vermir. Səhər aydın olan hava bir neçə saat sonra buludlu və küləkli ola bilər.
Güclü külək, qar, yağış, sıx duman, buzlaşma və ya digər təhlükəli hava dəyişiklikləri müşahidə olunarsa, zirvə yürüşünün dayandırılması lazım gələ bilər.
Zirvədən geri qayıtmaq uğursuzluq deyil. Yüksək dağçılıqda marşrutu mövcud şəraitə uyğun dəyişmək təhlükəsizliyin əsas hissələrindən biridir.
Bazardüzü üçün hansı geyimlər lazımdır?
Hətta yay ekspedisiyası zamanı da yüksək dağ şəraitinə uyğun geyim götürmək lazımdır.
Əsas geyim və avadanlıqlara aşağıdakılar daxil ola bilər:
-
termal alt geyim;
-
isti ara qat;
-
külək keçirməyən gödəkçə;
-
su keçirməyən üst qat;
-
isti şalvar;
-
külək və soyuqdan qoruyan əlcəklər;
-
papaq;
-
uyğun dağçılıq ayaqqabısı;
-
ehtiyat quru geyim;
-
gün eynəyi;
-
günəşdən qoruyucu vasitələr.
Avadanlıq seçimi mövsümə və həmin gün marşrutda mövcud olan qar və buz şəraitinə uyğunlaşdırılmalıdır.
Bazardüzü havası haqqında nə gözləmək olar?
Bazardüzüdə bir ekspedisiya zamanı müxtəlif hava şəraitləri ilə qarşılaşmaq mümkündür. Aşağı yüksəkliklərdə günəşli və mülayim hava olduğu halda, 4000 metrdən yuxarı hissədə temperatur sıfıra yaxın və ya daha aşağı ola bilər.
Sakit hava güclü küləyə, açıq səma isə bulud və dumana çevrilə bilər.
Bu səbəbdən Bazardüzü ekspedisiyasının hazırlanmasında əsas məsələ yalnız “hansı ayda hava yaxşıdır?” sualına cavab tapmaq deyil. Əsas məsələ konkret ekspedisiya tarixləri üçün aktual hava proqnozunu, marşrut şəraitini və iştirakçıların hazırlığını birlikdə qiymətləndirməkdir.
