Lahıc Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu Azərbaycanın İsmayıllı rayonunda yerləşən, qədim memarlığı və zəngin sənətkarlıq ənənələri ilə tanınan tarixi məkandır. Daş döşənmiş küçələri, ənənəvi evləri və UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmiş misgərlik sənəti Lahıcı turistlər üçün xüsusi cəlbedici edir. Lahıca səyahət edərək Azərbaycanın qədim tarixini, yerli sənətkarlığını və əsrlərdən bəri qorunan mədəni irsini yaxından kəşf edin.
İsmayıllı rayonunun dağlıq ərazisində, Girdimançayın vadisinə yaxın yerləşən Lahıc Azərbaycanın ən maraqlı tarixi yaşayış məskənlərindən biridir. Daş döşənmiş küçələri, qədim daş evləri, misgərlik emalatxanaları və əsrlərdir qorunan sənətkarlıq ənənələri bu qəsəbəyə xüsusi xarakter verir.
Lahıc adi bir dağ kəndindən daha çox, keçmişin sənət və həyat tərzinin bu gün də yaşadığı açıq hava muzeyini xatırladır. Burada küçələrlə gəzmək, sənətkarların işini izləmək və ənənəvi emalatxanalara baş çəkmək Azərbaycanın mədəni irsini yaxından tanımaq üçün gözəl fürsətdir.
Lahıcın tarixi və memarlıq xüsusiyyətləri
Lahıcın tarixi əsrlərin dərinliklərinə gedib çıxır. Bölgənin əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii sərvətləri və sənətkarlığın inkişafı burada özünəməxsus şəhər mədəniyyətinin formalaşmasına şərait yaradıb. Qəsəbə uzun müddət Azərbaycanın mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən biri kimi tanınıb.
Lahıcın memarlığında yerli təbii materiallardan istifadə xüsusi yer tutur. Əsasən çay daşlarından tikilmiş iki və üçmərtəbəli ənənəvi evlər, taxta konstruksiyalar, qədim qapılar və daş hasarlar qəsəbənin ümumi görünüşünü formalaşdırır.
Burada diqqət çəkən xüsusiyyətlərdən biri də küçələrin daşla döşənməsidir. Bu daş yollar yalnız memarlıq elementləri deyil, həm də Lahıcın əsrlər boyu formalaşmış gündəlik həyatının bir hissəsidir.
Qəsəbənin tarixi görünüşünün qorunması məqsədilə 1980-ci ildə Lahıc Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu yaradılıb. Qoruq Lahıc və Ərəgit kəndinin ümumilikdə 80 hektarlıq ərazisində yerləşən 103 tarixi və mədəniyyət abidəsini əhatə edir.
Lahıcın qədim mühəndislik möcüzəsi – Kürəbənd sistemi
Lahıcın ən maraqlı tarixi xüsusiyyətlərindən biri qədim su və kanalizasiya sistemidir. Yerli əhali tərəfindən kürəbənd adlandırılan bu sistem qəsəbənin mühəndislik tarixinin mühüm nümunələrindən sayılır.
Dağlıq relyef və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə zərurəti Lahıcda xüsusi infrastrukturun yaranmasına səbəb olub. Yağış və çirkab sularının idarə olunması üçün qurulmuş yeraltı kanallar uzun illər ərzində qəsəbənin yaşayış sisteminin ayrılmaz hissəsi olub.
Bu mühəndislik quruluşu Lahıcın yalnız sənətkarlıq deyil, həm də ənənəvi şəhərsalma baxımından nə qədər inkişaf etmiş yaşayış məskəni olduğunu göstərir.
Lahıc misgərlik sənəti – Əsrlərdən gələn ustalıq
Lahıcı Azərbaycanın digər tarixi qəsəbələrindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri misgərlik sənətidir. Bu sənət burada sadəcə gəlir mənbəyi deyil, nəsildən-nəslə ötürülən mədəni ənənədir.
Lahıc ustaları misdən müxtəlif məişət əşyaları, qablar, samovarlar, sini və məcməyilər, güyümlər, çıraqlar və dekorativ nümunələr hazırlayıblar. Bu məmulatlar incə əl işləri, həndəsi naxışlar və mürəkkəb ornamentləri ilə seçilir.
Ən maraqlısı isə odur ki, misgərlik prosesi Lahıcda hələ də ənənəvi üsullarla davam etdirilir. Emalatxanalarda misin qızdırılması, döyülməsi, formaya salınması və üzərində naxışların işlənməsi kimi mərhələləri müşahidə etmək mümkündür.
Lahıcın misgərlik məhsulları tarixən Azərbaycan hüdudlarından kənarda da tanınıb. Orta Asiya, Dağıstan, Gürcüstan, İran və Türkiyədə bu sənətkarlıq nümunələrinə böyük maraq göstərilib.
2015-ci ildə “Lahıc misgərlik sənəti” UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu, Lahıc sənətkarlarının əsrlər boyu qoruduğu ustalığın beynəlxalq səviyyədə tanınmasının mühüm göstəricisidir.
Lahıcda digər ənənəvi sənətkarlıq sahələri
Lahıcı Azərbaycanın digər tarixi qəsəbələrindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri misgərlik sənətidir. Bu sənət burada sadəcə gəlir mənbəyi deyil, nəsildən-nəslə ötürülən mədəni ənənədir.
Lahıc ustaları misdən müxtəlif məişət əşyaları, qablar, samovarlar, sini və məcməyilər, güyümlər, çıraqlar və dekorativ nümunələr hazırlayıblar. Bu məmulatlar incə əl işləri, həndəsi naxışlar və mürəkkəb ornamentləri ilə seçilir.
Ən maraqlısı isə odur ki, misgərlik prosesi Lahıcda hələ də ənənəvi üsullarla davam etdirilir. Emalatxanalarda misin qızdırılması, döyülməsi, formaya salınması və üzərində naxışların işlənməsi kimi mərhələləri müşahidə etmək mümkündür.
Lahıcın misgərlik məhsulları tarixən Azərbaycan hüdudlarından kənarda da tanınıb. Orta Asiya, Dağıstan, Gürcüstan, İran və Türkiyədə bu sənətkarlıq nümunələrinə böyük maraq göstərilib.
2015-ci ildə “Lahıc misgərlik sənəti” UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu, Lahıc sənətkarlarının əsrlər boyu qoruduğu ustalığın beynəlxalq səviyyədə tanınmasının mühüm göstəricisidir.
Böyük küçə – Lahıcın sənətkarlıq mərkəzi
Lahıca gələn turistlərin ən çox vaxt keçirdiyi yerlərdən biri qəsəbənin əsas ticarət küçəsi olan Böyük küçədir. Bazar küçəsi kimi də tanınan bu ərazi tarixən sənətkarların və tacirlərin toplaşdığı əsas məkan olub.
Bu gün də küçə öz ənənəvi funksiyasını qoruyur. Burada misgərlik emalatxanaları, əl işi məhsulların satıldığı dükanlar və müxtəlif suvenir mağazaları yerləşir.
Böyük küçədə gəzərkən yalnız alış-veriş etməklə kifayətlənməyin. Emalatxanalara daxil olaraq ustaların iş prosesini izləmək, mis üzərində naxışların necə yaradıldığını görmək və sənətkarlarla söhbət etmək Lahıc səyahətinin ən yaddaqalan hissələrindən birinə çevrilə bilər.
Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Lahıcın keçmişini daha yaxından öyrənmək istəyənlər üçün Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi də maraqlı məkanlardan biridir.
Muzey 1985-ci ildə yaradılıb, 1990-cı ildə isə rəsmi muzey statusu alıb. Onun kolleksiyası qəsəbənin tarixi, məişəti, sənətkarlığı və maddi-mədəni irsi haqqında məlumat verən müxtəlif eksponatlardan ibarətdir.
Yerli sakinlərin dəstəyi ilə zənginləşən muzey fonduna aid eksponatlar arasında Lahıcın ənənəvi həyat tərzini əks etdirən nümunələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Muzeyin əvvəlki binasının vəziyyəti ilə bağlı təhlükəsizlik məsələləri səbəbindən 2020-ci ildə kolleksiya müvəqqəti olaraq Lahıc İcma Evinə köçürülüb. Səfərdən əvvəl muzeyin hazırkı fəaliyyət yeri və ziyarət imkanları barədə məlumat almaq məqsədəuyğundur.
Lahıcda nə görmək və nə etmək olar?
Lahıcın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada tarixi abidələri ziyarət etməklə yanaşı, yerli həyatın bir hissəsinə çevrilmək mümkündür.
Səfər zamanı aşağıdakı fəaliyyətləri planınıza daxil edə bilərsiniz:
-
Böyük küçədə gəzin: Qədim ticarət məhəlləsini kəşf edin və ənənəvi dükanlara baş çəkin.
-
Misgərlik emalatxanasına daxil olun: Ustaların əl işi ilə mis əşyalara forma verməsini və naxış vurmasını izləyin.
-
Tarixi memarlığı araşdırın: Daş evləri, taxta qapıları və ənənəvi küçə quruluşunu yaxından müşahidə edin.
-
Yerli əl işləri alın: Mis qablar, dekorativ əşyalar və digər sənətkarlıq nümunələri arasından xatirə seçin.
-
Kürəbənd sistemini öyrənin: Qəsəbənin qədim mühəndislik ənənələri ilə tanış olun.
-
Fotoşəkillər çəkin: Dağ mənzərələri, daş küçələr və ənənəvi evlər fotoqrafiya üçün maraqlı görüntülər yaradır.
-
Yerli sakinlərlə ünsiyyət qurun: Lahıcın adət-ənənələri və sənətkarlıq tarixi haqqında birbaşa yerli sakinlərdən məlumat əldə edin.
Lahıca nə vaxt səyahət etmək daha yaxşıdır?
Lahıc ilin müxtəlif fəsillərində fərqli mənzərələr təqdim edir. Yaz aylarında ətraf dağların yaşıllaşması və çay vadisinin canlanması qəsəbəyə xüsusi gözəllik verir. Yayda mülayim dağ havası şəhərin isti və səs-küylü mühitindən uzaqlaşmaq istəyənlər üçün əlverişli şərait yaradır.
Payızda dağ yamacları müxtəlif rənglərə bürünür və Lahıc fotoqrafiya həvəskarları üçün xüsusilə cəlbedici olur. Qışda isə qarla örtülmüş dağlar və tarixi daş evlər qəsəbəyə fərqli görünüş bəxş edir.
Qış aylarında və yağışlı havalarda dağ yollarının vəziyyətini əvvəlcədən yoxlamaq tövsiyə olunur.
Lahıca necə getmək olar?
Lahıc Bakıdan təxminən 180–200 kilometr məsafədə, İsmayıllı rayonunun dağlıq hissəsində yerləşir. Paytaxtdan avtomobillə səfər, yol şəraitindən və dayanacaqlardan asılı olaraq, təxminən 3–4 saat çəkə bilər.
Lahıca gedən yol da səyahətin maraqlı hissəsidir. Dağ mənzərələri, meşəlik ərazilər və Girdimançay vadisi boyunca uzanan yol ziyarətçilərə Azərbaycanın təbiətini yaxından tanımaq imkanı verir.
Lahıc səfərini İsmayıllının digər turizm məkanları ilə birləşdirmək də mümkündür. Belə bir marşrutda Basqal, İsmayıllı meşələri və ətraf dağ kəndlərinə də vaxt ayırmaq olar.
Lahıc – Azərbaycanın yaşayan sənətkarlıq irsi
Lahıcın dəyəri yalnız qədim binalarında və tarixi abidələrində deyil. Onu fərqləndirən əsas xüsusiyyət keçmişdən gələn sənətkarlıq ənənələrinin bu gün də insanların gündəlik həyatında yaşamasıdır.
Burada mis üzərində işləyən ustaların çəkic səsləri, qədim küçələrdə davam edən ticarət həyatı və daş evlərin arasında qorunub saxlanılan ənənələr Lahıcı Azərbaycanın ən fərqli mədəni istiqamətlərindən birinə çevirir.
Azərbaycanın tarixi, xalq sənətkarlığı və yerli həyat tərzi ilə maraqlanan səyahətçilər üçün Lahıc mütləq görülməli məkanlardan biridir. Bu qəsəbəyə səfər sadəcə yeni bir yer görmək deyil, əsrlər boyu formalaşmış bir mədəniyyətlə yaxından tanış olmaq deməkdir.
