Azərbaycanda dağ zirvələrinə qalxmaq üçün hansı hallarda rəsmi icazə tələb olunduğunu öyrənin. Bazardüzü, Şahdağ, Tufandağ və digər zirvələrə yürüş zamanı Dövlət Sərhəd Xidməti, FHN və milli parkların tələbləri ilə tanış olun. İcazə prosedurları, tələb olunan sənədlər və təhlükəsiz dağ ekspedisiyası haqqında ətraflı məlumat əldə edin.
Azərbaycan Böyük Qafqazın möhtəşəm dağları, yüksək zirvələri və müxtəlif çətinlik dərəcələrinə malik yürüş marşrutları ilə dağçılıq həvəskarları üçün cəlbedici istiqamətlərdən biridir. Bazardüzü, Şahdağ, Tufandağ, Qızılqaya və digər zirvələr həm yerli, həm də xarici alpinistlərin və dağ yürüşü həvəskarlarının marağına səbəb olur.
Lakin Azərbaycanda dağ yürüşü və zirvə ekspedisiyası planlaşdırarkən nəzərə alınmalı vacib məsələlərdən biri rəsmi icazələrdir. Bəzi zirvələrə və dağlıq ərazilərə giriş üçün əvvəlcədən müvafiq dövlət qurumlarından icazə almaq tələb olunur. Bu tələb bütün dağlara şamil edilmir. İcazə zərurəti əsasən marşrutun dövlət sərhədinə yaxınlığından, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisində yerləşməsindən və həmin ərazidə qüvvədə olan rejim qaydalarından asılıdır.
Hansı hallarda dağlara qalxmaq üçün icazə tələb olunur?
Azərbaycanda dağ marşrutları üzrə icazə məsələsini əsasən üç istiqamətdə nəzərdən keçirmək lazımdır.
1. Dövlət sərhədinə yaxın ərazilər
Azərbaycanın bəzi yüksək zirvələri dövlət sərhədi boyunca və ya sərhədyanı zonalarda yerləşir. Belə ərazilərə giriş üçün Dövlət Sərhəd Xidmətinin müvafiq icazəsi tələb oluna bilər.
Məsələn, Azərbaycanın ən yüksək zirvəsi olan Bazardüzü (4466 m) Azərbaycan–Rusiya sərhədində yerləşir. Bu zirvəyə Azərbaycan ərazisindən qalxmağı planlaşdıran iştirakçılar əvvəlcədən müvafiq icazə və qeydiyyat prosedurlarından keçməlidirlər.
2. Milli parkların ərazisi
Bəzi dağ marşrutları xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərindən, o cümlədən milli parkların ərazisindən keçir. Belə ərazilərə daxil olmaq üçün müvafiq milli parkın qaydalarına əməl etmək, tələb olunan giriş biletini əldə etmək və zəruri hallarda əvvəlcədən qeydiyyatdan keçmək lazımdır.
Bu qaydalar yalnız Şahdağ Milli Parkına deyil, marşrutun yerləşdiyi ərazidən asılı olaraq Göygöl, Hirkan və digər milli parklara da aiddir.
Milli parkların ərazisində bütün istiqamətlərdə sərbəst hərəkət etmək mümkün deyil. Ziyarətçilər müəyyən edilmiş turist marşrutlarına və ərazi rejiminə riayət etməlidirlər.
3. Xüsusi razılaşdırma və təhlükəsizlik prosedurları
Bəzi yüksək dağlıq və çətin keçilən marşrutlarda ekspedisiyanın təşkili zamanı əlavə təhlükəsizlik tədbirləri və müvafiq dövlət qurumları ilə əvvəlcədən əlaqələndirmə tələb oluna bilər. Bu, marşrutun xüsusiyyətindən, yerləşdiyi ərazidən və ekspedisiyanın formatından asılıdır.
Azərbaycanda hansı zirvələrə qalxarkən icazə məsələsi yoxlanmalıdır?
Aşağıdakı zirvələrə və onların ətrafındakı marşrutlara yürüş planlaşdırarkən icazə tələblərini əvvəlcədən dəqiqləşdirmək vacibdir:
-
Bazardüzü (4466 m): Dövlət sərhədinə yaxın yerləşdiyinə və Şahdağ Milli Parkının ərazisi ilə əlaqəli olduğuna görə əvvəlcədən müvafiq rəsmi icazələr tələb olunur.
-
Şahdağ (4243 m): Marşrutun keçdiyi əraziyə görə milli park və sərhəd rejimi ilə bağlı tələblər yoxlanmalıdır.
-
Tufandağ (4191 m): Yürüş marşrutunun yerləşdiyi ərazi və keçid istiqamətindən asılı olaraq müvafiq giriş və icazə qaydaları dəqiqləşdirilməlidir.
-
Qızılqaya (3726 m): Marşrutun başlanğıc və keçid nöqtələrinin yerləşdiyi ərazi nəzərə alınaraq icazə məsələsi əvvəlcədən araşdırılmalıdır.
Bu siyahı bütün marşrutlar üçün yekun icazə siyahısı deyil. Eyni zirvəyə fərqli istiqamətlərdən qalxarkən fərqli inzibati tələblər yarana bilər.
İcazə alınması üçün müraciət edilən dövlət qurumları
Dağ yürüşü və zirvə ekspedisiyası zamanı tələb olunan icazələr marşrutun yerləşdiyi ərazidən və fəaliyyətin xüsusiyyətindən asılı olaraq müxtəlif dövlət qurumları ilə əlaqələndirilə bilər.
Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX)
Dövlət sərhədinə yaxın ərazilərə və sərhədboyu zolağa giriş qaydalarına nəzarət edir. Sərhədyanı zonalarda yerləşən zirvələrə yürüş üçün müvafiq icazə tələb oluna bilər.
Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN)
Yüksək dağlıq ərazilərdə təhlükəsizlik və xilasetmə məsələləri baxımından mühüm rol oynayır. Konkret ekspedisiyanın xüsusiyyətindən asılı olaraq marşrut barədə əvvəlcədən məlumatlandırma və müvafiq əlaqələndirmə tələb oluna bilər. FHN həmçinin dağlıq və çətin keçilən ərazilərdə axtarış-xilasetmə fəaliyyətlərini həyata keçirir.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və müvafiq milli park administrasiyası
Marşrut milli parkın ərazisindən keçirsə, həmin ərazinin giriş, qeydiyyat və hərəkət qaydalarına əməl olunmalıdır. Şahdağ, Göygöl, Hirkan və digər milli parkların öz əraziləri üzrə müəyyən edilmiş qaydaları mövcuddur.
Qeyd etmək lazımdır ki, bütün bu qurumlardan hər bir dağ yürüşü üçün ayrıca icazə alınması tələb olunmur. Hansı qurumla əlaqə saxlanılacağı konkret marşrut əsasında müəyyən edilir.
İcazə almaq üçün hansı sənədlər tələb olunur?
İcazə proseduru ərazidən və müvafiq dövlət qurumunun tələblərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Sərhədyanı dağ marşrutlarında, adətən, aşağıdakı məlumatlar tələb olunur:
-
İştirakçıların şəxsiyyət vəsiqəsi və ya pasport məlumatları;
-
İştirakçıların siyahısı;
-
Yürüşün və ya ekspedisiyanın tarixləri;
-
Marşrut haqqında ətraflı məlumat;
-
Qrupun rəhbəri və məsul bələdçi haqqında məlumatlar.
Xarici vətəndaşların pasport məlumatları da müvafiq müraciətə daxil edilməlidir. Buna görə iştirakçılardan sənədlərini əvvəlcədən təqdim etmələri xahiş olunur.
Vacib məqam: İcazə müraciətini son günlərə saxlamaq məsləhət deyil. Sənədlərin yoxlanılması və təsdiqlənməsi vaxt tələb edə bilər. Məsələn, Bazardüzü ekspedisiyalarında AMG iştirakçıların pasport məlumatlarını yürüşdən təxminən 20 gün əvvəl toplamağı tövsiyə edir.
İcazəsiz dağa qalxmaq olarmı?
Əgər marşrut sərhəd rejiminin tətbiq olunduğu ərazidən keçirsə və ya xüsusi icazə tələb olunan zonada yerləşirsə, müvafiq icazə olmadan həmin əraziyə daxil olmaq olmaz.
Sərhədboyu zolağa icazəsiz daxil olmaq qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məsuliyyət yarada bilər. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində sərhədboyu rejimin pozulmasına görə fiziki şəxslər üçün xəbərdarlıq və cərimələr nəzərdə tutulur.
Bundan əlavə, bəzi dağlıq ərazilərdə mobil rabitənin olmaması, çətin relyef, qəfil hava dəyişiklikləri və xilasetmə imkanlarının məhdudluğu müstəqil yürüşləri daha riskli edir. Buna görə yalnız icazə məsələsini deyil, marşrutun təhlükəsizlik şərtlərini də əvvəlcədən araşdırmaq lazımdır.
Milli park giriş bileti ilə xüsusi icazə eyni şeydirmi?
Xeyr. Bunlar fərqli prosedurlardır.
Milli parkın giriş bileti qorunan əraziyə daxil olmaq və müəyyən edilmiş turist marşrutlarından istifadə etmək üçün nəzərdə tutulur. Sərhədyanı ərazilərə giriş icazəsi isə dövlət sərhədinin mühafizəsi ilə bağlı xüsusi rejim qaydalarına əsaslanır.
Bəzi zirvələrə yürüş zamanı hər iki tələb eyni vaxtda tətbiq oluna bilər. Yəni milli park giriş biletinin olması sərhəd zonasına daxil olmaq üçün tələb olunan xüsusi icazəni əvəz etmir.
Milli parkların giriş biletləri və qaydaları ilə bağlı məlumatı Milli Parklar portalından əldə etmək mümkündür.
AMG ilə dağ yürüşləri və zirvə ekspedisiyaları
Azerbaijan Mountain Guide (AMG) 2016-cı ildən Azərbaycanda dağ yürüşləri, trekking marşrutları və zirvə ekspedisiyaları təşkil edir. Təcrübəmizə əsasən, dağ səfərinin uğurlu və təhlükəsiz keçməsi yalnız fiziki hazırlıqdan və düzgün avadanlıq seçimindən deyil, həm də marşrutun rəsmi prosedurlarının vaxtında yerinə yetirilməsindən asılıdır.
AMG tərəfindən təşkil olunan müvafiq ekspedisiyalarda iştirakçılar üçün:
-
Lazımi icazə və qeydiyyat prosedurlarının təşkili;
-
Dövlət qurumlarına təqdim edilməli sənədlərin hazırlanması;
-
Marşrutun və yürüş proqramının planlaşdırılması;
-
Peşəkar dağ bələdçisi ilə müşayiət;
-
Nəqliyyat və ekspedisiya logistikasının təşkili təmin edilir.
Azərbaycanın dağlarını kəşf etmək istəyən yerli və xarici turistlərə səfərdən əvvəl marşrutun icazə tələblərini dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirik.
Nəticə
Azərbaycanda bütün zirvələrə qalxmaq üçün xüsusi icazə tələb olunmur. Lakin sərhədyanı zonalarda və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərində müəyyən qaydalara əməl etmək vacibdir. Bəzi ekspedisiyalarda Dövlət Sərhəd Xidməti, Fövqəladə Hallar Nazirliyi və müvafiq milli park administrasiyası ilə əvvəlcədən əlaqələndirmə aparılması lazım gəlir.
Yürüşə başlamazdan əvvəl marşrut üzrə icazə tələblərini öyrənmək həm qanuni, həm də təhlükəsiz dağ səfərinin əsas şərtlərindən biridir.