Ayılarla qarşılaşmalar nadir olsa da, düzgün davranış təhlükəsizliyinizi təmin edir. Qara ayılar yırtıcı ola bilər, qəhvəyi ayılar müdafiə xarakterlidir, ağ ayılar isə insanları ov kimi görə bilərlər. Ayı spreyi, sakit davranmaq və məsafəni qorumaq əsas müdafiə vasitələridir. Düzgün hazırlıq və məlumat sayəsində təbiətdə təhlükəsiz düşərgə və yürüş mümkündür.
Vəhşi təbiətdə vaxt keçirməyin ən gözəl tərəflərindən biri heyvanları onların təbii mühitində müşahidə etməkdir. Ayını görmək həyəcanverici və unudulmaz təcrübə ola bilər. Bununla belə, ayılardan qorxmaq başa düşüləndir, əsas məsələ onlarla qarşılaşdıqda necə davranmağı bilməkdir. Bu yazıda ayıların yaşadığı ərazilərdə təhlükəsiz qalmaq üçün əsas qaydaları izah edirik.
Düşərgənizə ayıları cəlb etməyin
Ayının düşərgənizdə dolaşması ciddi təhlükə yarada bilər. Ayıların qoxu hissi çox güclüdür — hətta itlərdən də yaxşıdır. Buna görə düşərgədə bütün qoxu mənbələri düzgün idarə olunmalıdır.
-
Yeməklər ayıya davamlı qablarda və ya ayı asılqanlarından istifadə edilərək saxlanılmalıdır.
-
Yemək bişirdikdən sonra paltarlar dəyişdirilməli, çadırın içində yemək bişirilməməlidir.
-
Yemək qabları, zibil və bişirmə zamanı geyilən paltarlar yatılan yerdən ən azı 100 metr uzaqda saxlanmalıdır.
-
Diş məcunu, sabun, dezodorant və günəş kremi kimi qoxulu şəxsi əşyalar da təhlükəsiz şəkildə saxlanmalıdır.
-
Zibil açıqda qoyulmamalı, qida qalıqları səpilməməli və yemək bişirilən yer təmizlənməlidir.
-
Düşərgə yeri seçərkən heyvan cığırlarından, su mənbələrindən, giləmeyvə kollarından və meyvə ağaclarından uzaq, açıq və geniş görünüşlü ərazilərə üstünlük verin.
Ayılar bir ərazini qida mənbəyi kimi yadda saxlayır, bu da həm sizin, həm də başqalarının təhlükəsizliyini risk altına ata bilər.
Ayıları uzaqdan müşahidə edərkən
Ayını təhlükəsiz məsafədən görmək şansı varsa, əsas qayda məsafəni qorumaqdır. Ayılar adətən insanlardan qaçırlar və kifayət qədər şəxsi məkan verildikdə qarşıdurma ehtimalı çox aşağıdır.
-
Ayının diqqətini çəkməyin və ona yaxınlaşmayın.
-
Foto və ya video çəkmək üçün məsafəni azaltmayın, qəfil hərəkətlər etməyin.
-
Sakit şəkildə geri dönün və ya ayıya kifayət qədər yer buraxaraq ehtiyatla keçin.
-
Ayının qaçış yolunu bağlamayın.
Daha yaxın qarşılaşma – Müdafiə davranışı
Ayılar nadir hallarda aqressivləşir, əsasən balalarını və ya yemini qoruduqda, qorxduqda və ya özünü tələyə düşmüş hiss etdikdə.
-
Yürüş zamanı vaxtaşırı səs çıxarın, xüsusilə sıx meşəlikdə.
-
Ayı zəngləri (bear bell), sakit danışıq və qrupla yürüş ayılara vaxtında xəbər verir.
-
Böyük qruplar tək insanlardan daha təhlükəsizdir.
Ayı ilə üz-üzə gəlsəniz:
-
Sakit qalın, qaçmayın, qışqırmayın.
-
Sakit səslə danışın və qollarınızı yavaş-yavaş açaraq özünüzü insan kimi tanıdın.
-
Ayının bədən dilinə diqqət yetirin: qulaqların arxaya yatması, yerə pəncə vurma və güclü səslər müdafiə davranışının əlamətləridir.
-
Ayı spreyi varsa, hazır vəziyyətə gətirin, yalnız məsafə sürətlə azaldıqda istifadə edin.
-
Ayılar aldatma hücumları edə bilər; yerinizdə qalın, göz təmasından çəkinin, yavaş-yavaş geri çəkilin.
Daha yaxın qarşılaşma – Yırtıcı davranış
Ayı səssizdirsə, qulaqları irəli yönəlibsə və sizi izləyirsə, yırtıcı davranış əlaməti ola bilər.
-
Özünüzü böyük göstərin, səs-küy yaradın, yüksək səslə danışın.
-
Qollarınızı və paltarınızı geniş açaraq qorxmayan bir varlıq olduğunuzu nümayiş etdirin.
-
Qaçmayın və panikaya qapılmayın.
-
Müdafiə vasitələrini (ayı spreyi, daş, çubuq) hazır saxlayın.
-
Ayını küncə sıxışdırmayın.
Ayı hücum edərsə
Hücuma qarşı tədbirlər ayının növü və hücum xarakterinə görə dəyişir:
Qara ayılar adətən utancaqdır, lakin hücumları yırtıcı xarakter daşıya bilər. Belə hallarda ölü kimi davranmaq tövsiyə edilmir; əksinə, müqavimət göstərin və əlinizə keçən hər şeyi istifadə edərək, xüsusilə göz və burna zərbələr endirməyə çalışın. Bu, qara ayının hücumunu dayandırmaq və özünüzü qorumaq üçün ən effektiv üsuldur.
Qəhvəyi (boz) ayılar adətən müdafiə xarakterli hücum edirlər, yəni balalarını, yemini və ya öz ərazisini qoruyarkən insana qarşı aqressiv ola bilərlər. Belə hallarda hücum yırtıcı xarakter daşımırsa, ölü kimi davranmaq tövsiyə olunur: qarnınız üstə uzanın, baş və boynunuzu qoruyun, ayaqlarınızı geniş açın və bel çantanız varsa əlavə qoruma kimi istifadə edin. Əgər hücum yırtıcı xarakter daşıyırsa, ölü kimi davranmaq təhlükəli olar və bu zaman bütün gücünüzlə müqavimət göstərmək, əlindəki hər hansı vasitədən istifadə etmək vacibdir.
Ağ ayılar ən təhlükəli ayı növü hesab olunur və insanları potensial ov kimi görə bilirlər. Bu səbəbdən onlarla qarşılaşma zamanı ölü kimi davranmaq təhlükəsiz deyil və hücumu dayandırmaz. Belə vəziyyətdə həyatda qalmaq üçün bütün mümkün müdafiə vasitələrindən istifadə etmək, özünüzü böyük və təhlükəli göstərmək, aktiv müqavimət göstərmək və ayını geri çəkilməyə məcbur etmək vacibdir.
Ayı bibəri spreyi – Əlavələr
İstifadə məsafəsi və istiqaməti: Spreyi yalnız ayı sizə təhlükə yaradırsa və məsafə 3–10 metr arasında olduqda istifadə edin. Spreyi ayının üzünə doğru, birbaşa püskürtün.
Hazırlıq və asanlıqla çıxarma: Yürüş zamanı spreyi əl altında saxlayın, asanlıqla çıxarıla bilən bir qapaqla. Ani hallarda vaxt itirməmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
İstifadə sonrası davranış: Spreydən sonra geri addım atın və ayıya qaçış yolu yaradın. Spreyi bitirdikdən sonra onu yenidən hazırlıq vəziyyətinə gətirmək mümkün olmaya bilər, buna görə də əlavə tədbir planınız olsun.
Əlavə təhlükəsizlik tədbirləri:
-
Spreyi istifadə edərkən küləyin istiqamətini nəzərə alın; geri püskürməməsi üçün arxaya durmayın.
-
Uşaqlar və heyvanlar yaxın deyilsə, onları qoruyun.
-
Əgər ayı hücumunu dayandırmasa, digər müdafiə vasitələrinə (daş, çubuq) əl atmağa hazır olun.
Saxlanma və qaydalar: Spreyi isti və günəş altında saxlamaqdan çəkinin, temperatur spreyin təsirini azalda bilər. Milli park qaydalarına uyğun olaraq yalnız icazə verilmiş yerlərdə aparın.
Qısa yaddaş kartı
Ayı ilə qarşılaşdıqda nə etməlisiniz:
-
Sakit qalın
-
Ayının davranışını və niyyətini qiymətləndirin
-
Ayının növünü müəyyən edin
-
Vəziyyətə uyğun qərar verin
Ayı ilə qarşılaşdıqda nə etməməlisiniz:
-
Qaçmayın
-
Qışqırmayın
-
Qəfil hərəkətlər etməyin
-
Ayıya yaxınlaşmayın
-
Ayının yolunu kəsməyin
Tövsiyələr
-
Kiçik uşaqları dərhal götürün.
-
Qışqırmayın və qəfil hərəkətlər etməyin.
-
Qruplarla gəzintiyə çıxın.
-
Özünüzü böyük göstərin (məsələn, yüksəklikdə durmaq).
-
Ayının yeminizə çatmasına icazə verməyin.
-
Çantanızı müdafiə məqsədilə istifadə edə bilərsinizsə, yerə qoymayın.
-
Yanlara yavaş hərəkət edin, qaçmayın.
-
Ağaca dırmanmayın.
-
Balaları olan dişi ayılardan uzaq durun.
Nəticə
Ayıların insanlara hücumu nadirdir və ölümcül halların sayı çox azdır. Ayılardan qorxmaq lazım deyil, lakin onların yaşadığı ərazilərdə yürüş edərkən düzgün davranış qaydalarını bilmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
Düzgün məlumat, hazırlıq və hörmət sayəsində siz həm təhlükəsiz düşərgə qura, həm də ayıları riskə atmadan müşahidə edə bilərsiniz.
