The Greater Caucasus is a magnificent mountain system extending between the Black Sea and the Caspian Sea, mainly covering the territories of Russia, Georgia, and Azerbaijan. The highest peak of the Greater Caucasus is Mount Elbrus at 5,642 meters, while Azerbaijan’s highest peak is Mount Bazarduzu at 4,466 meters. In this article, you can learn more about where the Greater Caucasus is located, which countries it covers, its highest peaks, and the mountainous regions within Azerbaijan.
Qafqaz dağları Avrasiya materikində, Qara dəniz ilə Xəzər dənizi arasında, Avropa və Asiyanın qovşağında yerləşən böyük dağ sistemidir. Təxminən 1 200 kilometr uzunluğa malik Qafqaz dağları qərbdən şərqə doğru uzanaraq Qara dəniz sahillərindən Xəzər dənizinə qədər davam edir.
Qafqaz yalnız yüksək zirvələri ilə deyil, həm də mürəkkəb coğrafiyası, müxtəlif iqlim qurşaqları, buzlaqları, meşələri, alp çəmənlikləri və zəngin biomüxtəlifliyi ilə dünyanın mühüm dağlıq regionlarından biridir.
Bu region Azərbaycan üçün də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın şimal hissəsində yerləşən Böyük Qafqaz dağları ölkənin ən yüksək zirvələrini, o cümlədən Bazardüzü zirvəsini əhatə edir.
Qafqaz dağları harada yerləşir?
Qafqaz dağları əsasən Qara dəniz və Xəzər dənizi arasında uzanır. Dağ sisteminin qərb hissəsi Qara dənizin şimal-şərq sahilləri yaxınlığından başlayır, şərq istiqamətində isə Azərbaycan ərazisinə və Xəzər dənizi sahillərinə qədər davam edir.
Coğrafi baxımdan Qafqaz regionu Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşir. Böyük Qafqazın əsas suayrıcı silsiləsi bəzi coğrafi yanaşmalarda Avropa ilə Qərbi Asiya arasındakı təbii sərhəd kimi qəbul edilir. Buna görə Qafqazın Avropa və ya Asiyaya aid edilməsi istifadə olunan coğrafi sərhəd modelindən asılı olaraq dəyişə bilər.
Qafqaz dağlarının yerləşdiyi əsas coğrafi istiqamət belə təsvir edilə bilər:
Qara dəniz → Böyük Qafqaz → Azərbaycan → Xəzər dənizi
Cənubda isə Böyük Qafqaza paralel şəkildə Kiçik Qafqaz dağ sistemi yerləşir.
Böyük Qafqaz dağları hansı ölkələri əhatə edir?
Böyük Qafqaz dağları əsasən üç ölkənin ərazisində yerləşir: Rusiya, Gürcüstan və Azərbaycan. Dağ silsiləsi qərbdən Qara dəniz sahillərindən başlayaraq şərqdə Xəzər dənizinə qədər uzanır.
Böyük Qafqazın ən böyük hissəsi Rusiyanın cənubunda, xüsusilə Şimali Qafqaz regionunda yerləşir. Silsilənin mərkəzi və yüksək dağlıq hissəsinin bir qismi Gürcüstan–Rusiya sərhədi boyunca uzanır. Şərqə doğru Böyük Qafqaz Azərbaycanın şimal hissəsinə daxil olur və Xəzər dənizi istiqamətində davam edir.
Bu baxımdan Böyük Qafqazın əhatə etdiyi əsas ölkələr:
-
Rusiya
-
Gürcüstan
-
Azərbaycan
Böyük Qafqazın ən yüksək zirvəsi olan Elbrus (5 642 m) Rusiyada yerləşir. Şxara (5 193 m) Gürcüstan–Rusiya sərhədində, Bazardüzü (4 466 m) isə Azərbaycan–Rusiya sərhədində yerləşir.
Böyük Qafqaz dağları
Böyük Qafqaz Qafqaz dağ sisteminin şimal hissəsində yerləşən əsas dağ silsiləsidir. Təxminən 1 200 kilometr uzunluğunda olan silsilə qərbdə Qara dənizdən başlayaraq şərqdə Xəzər dənizinə yaxın ərazilərə qədər uzanır.
Böyük Qafqaz üç əsas hissəyə bölünür:
-
Qərbi Qafqaz
-
Mərkəzi Qafqaz
-
Şərqi Qafqaz
Böyük Qafqazın ən yüksək zirvələri əsasən Rusiya və Gürcüstan ərazisində yerləşir. Silsilənin şərq hissəsi isə Azərbaycanın şimal ərazilərinə daxil olur.
Azərbaycanın Quba, Qusar, Xaçmaz, Şabran, Siyəzən, Xızı, eləcə də şimal-qərb istiqamətində Şəki, Qəbələ, Oğuz, Qax, Zaqatala və Balakən kimi ərazilərinin dağlıq landşaftlarının formalaşmasında Böyük Qafqaz mühüm rol oynayır.
Böyük Qafqazın ən yüksək zirvələri
Böyük Qafqaz yüksək dağlıq relyefi və çoxsaylı 4 000 və 5 000 metrdən yüksək zirvələri ilə seçilir. Qafqazın ən yüksək zirvələrinin böyük hissəsi Böyük Qafqazın mərkəzi hissəsində, əsasən Rusiya və Gürcüstan ərazilərində yerləşir.
Böyük Qafqazın ən yüksək və məşhur zirvələri arasında:
Elbrus – 5 642 m – Rusiyanın ərazisində yerləşir və Qafqaz dağlarının ən yüksək zirvəsidir.
Dıxtau – 5 205 m – Rusiyanın Kabardin-Balkar bölgəsində yerləşir.
Şxara – 5 193 m – Gürcüstan–Rusiya sərhədində yerləşir.
Koshtan-Tau – 5 152 m – Rusiyanın ərazisində yerləşir.
Cangitau – təxminən 5 085 m – Gürcüstan–Rusiya sərhədində yerləşir.
Kazbek – 5 054 m – Gürcüstan–Rusiya sərhədində yerləşən məşhur vulkanik zirvədir.
Mişirqi – 5 025 m – Rusiyanın ərazisində yerləşir.
Bazardüzü – 4 466 m – Azərbaycan–Rusiya sərhədində yerləşir və Azərbaycanın ən yüksək zirvəsidir.
Bu zirvələr arasında Elbrus Qafqazın ən yüksək nöqtəsidir. Bazardüzü isə Azərbaycanın ən yüksək zirvəsi olaraq Böyük Qafqazın şərq hissəsində yerləşir.
Böyük Qafqazın qərb və mərkəzi hissələri yüksək buzlaq sistemləri və 5 000 metrlik zirvələri ilə seçilir. Şərqə doğru hərəkət etdikcə yüksək dağlıq relyef Azərbaycanın ərazisinə daxil olur və burada Bazardüzü, Bazaryurd, Zəfər, Şahdağ və Tufandağ kimi mühüm zirvələr yerləşir.
Azərbaycanın Böyük Qafqazdakı yüksək zirvələri
Azərbaycan ərazisində Böyük Qafqazın ən yüksək zirvələri əsasən ölkənin şimal və şimal-qərb hissəsində yerləşir. Azərbaycanın ən yüksək zirvəsi Bazardüzüdür – 4 466 metr.
Ölkənin mühüm yüksək dağ zirvələrindən bəziləri:
-
Bazardüzü – 4 466 m
-
Zəfər – 4 301 m
-
Şahdağ – 4 243 m
-
Bazaryurd – 4 126 m
-
Tufandağ – 4 191 m
-
Qızılqaya – 3 726 m
-
Heydər zirvəsi – 3 751 m
-
Atatürk zirvəsi – 3 756 m
Bu zirvələr Azərbaycan ərazisində alpinizm, yüksək dağ trekkingi və dağ ekspedisiyaları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə Bazardüzü, Şahdağ, Bazaryurd və Tufandağ Azərbaycanın yüksək dağlıq relyefinin əsas zirvələri arasında yer alır.
Kiçik Qafqaz dağları
Kiçik Qafqaz Böyük Qafqazın cənubunda yerləşən ikinci böyük dağ sistemidir. Böyük Qafqazla müqayisədə daha alçaq olsa da, geniş ərazini əhatə edən mürəkkəb dağ silsilələri, vulkanik yaylalar, dərələr və yüksək dağlıq əraziləri ilə seçilir.
Kiçik Qafqaz əsasən Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan ərazilərində yerləşir. Dağ sisteminin cənub-qərb və cənub istiqamətindəki hissələri isə Türkiyə və İran ərazilərinə qədər uzanır.
Azərbaycan ərazisində Kiçik Qafqaz əsasən ölkənin qərb və cənub-qərb hissələrində yerləşir. Qarabağ, Murovdağ, Zəngəzur və digər dağ silsilələri bu geniş dağlıq sistemin mühüm hissələrini təşkil edir.
Qafqazın ən yüksək dağı hansıdır?
Qafqaz dağlarının ən yüksək zirvəsi Elbrus dağıdır – 5 642 metr. Elbrus Rusiyanın ərazisində, Böyük Qafqazın mərkəzi hissəsində yerləşir.
Azərbaycanın ən yüksək zirvəsi isə Bazardüzüdür – 4 466 metr. Bazardüzü Böyük Qafqazın şərq hissəsində, Azərbaycan–Rusiya sərhədində yerləşir.
Qafqaz dağları və Azərbaycan
Azərbaycan Qafqaz dağlarının şərq hissəsində yerləşən ölkələrdən biridir. Ölkənin şimalında Böyük Qafqazın yüksək dağlıq əraziləri, qərb və cənub-qərbində isə Kiçik Qafqazın dağ sistemləri yerləşir.
Böyük Qafqaz Azərbaycanın təbiətinin, iqliminin, çaylarının və dağlıq landşaftlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Burada yüksək zirvələrdən əlavə dərin dərələr, dağ çayları, şəlalələr, alp və subalp çəmənlikləri, meşələr və müxtəlif təbii landşaftlar mövcuddur.
Xınalıq, Qrız, Qalaxudat, Laza, Şahdağ, Bazardüzü, Bazaryurd, Qızılqaya və Tufandağ kimi ərazilər Azərbaycanın Böyük Qafqazla bağlı ən tanınmış dağ və təbiət istiqamətləri arasındadır.
Bu xüsusiyyətlər Qafqaz dağlarını Azərbaycan üçün alpinizm, trekking, hiking, düşərgə və ekoturizm baxımından mühüm regiona çevirir.
