Yanardağ Azərbaycanın ən maraqlı təbiət abidələrindən biri və Abşeron yarımadasının tanınmış turizm məkanlarından biridir. Bakı yaxınlığında yerləşən Yanardağ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğunda yerin dərinliklərindən çıxan təbii qazın yaratdığı sönməyən alovu müşahidə etmək mümkündür. Qoruğun ərazisində qədim qəbiristanlıqlar, Qırməki palçıq vulkanı, mağara və digər tarixi-təbii abidələr də yerləşir. Yanardağ Azərbaycanın qədim tarixi, atəşpərəstlik ənənələri və unikal təbiəti ilə tanış olmaq istəyən turistlər üçün maraqlı ziyarət məkanıdır.
Bakıdan təxminən 27 kilometr məsafədə, Abşeron yarımadasının Məmmədli kəndində yerləşən Yanardağ Azərbaycanın ən qeyri-adi təbiət abidələrindən biridir. Dağın yamacından çıxan təbii qazın fasiləsiz yanması nəticəsində yaranan alov əsrlərdir ki, bu ərazinin əsas görməli yerlərindən biri hesab olunur. Bəzi vaxtlarda alovun hündürlüyü 10–15 metrə çatır. Xüsusilə axşam saatlarında alovun qaranlıq fonunda yaratdığı mənzərə buranı ziyarət edənlərdə unudulmaz təəssürat yaradır.
Yanardağ yalnız təbii qazın yandığı bir yamac deyil. Bu ərazi Azərbaycanın qədim inancları, geoloji xüsusiyyətləri və tarixi-mədəni irsi ilə bağlı maraqlı məlumatları özündə birləşdirir.
Yanardağ necə yaranıb?
Yanardağda müşahidə olunan alov yerin dərin qatlarından səthə sızan təbii qazın alışması nəticəsində meydana gəlir. Qazın torpaq səthindən çıxaraq yanması dağın yamacında daim alovlanan təbii mənzərə yaradır.
Azərbaycan tarixən neft və təbii qaz ehtiyatları ilə zəngin ölkə kimi tanınıb. Xüsusilə Abşeron yarımadasında yeraltı qaz sızmaları nəticəsində yaranan təbii alovlar qədim dövrlərdən səyyahların və tədqiqatçıların diqqətini cəlb edib. Orta əsr mənbələrində də Bakı və ətraf ərazilərdə quruda, eləcə də dənizdə daim yanan alovlar haqqında məlumatlara rast gəlinir.
Yanardağ bu təbii hadisələrin günümüzə qədər qorunub saxlanılan ən maraqlı nümunələrindən biridir.
Yanardağın tarixi və dini əhəmiyyəti
Abşeron ərazisindəki təbii alovlar tarix boyu müxtəlif xalqların və dini inancların diqqət mərkəzində olub. Xüsusilə atəşpərəstlik və zərdüştlük ənənələri ilə bağlı Yanardağ müqəddəs məkan kimi qəbul edilib.
Təbii alovların insanlarda yaratdığı heyrət və onların uzun müddət sönmədən yanması qədim dövrlərdə bu ərazilərin dini və mənəvi əhəmiyyət qazanmasına səbəb olub. Bu baxımdan Yanardağ Azərbaycanın odla bağlı qədim mədəni irsini tanıdan mühüm məkanlardan biridir.
Yanardağ Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu
Yanardağın tarixi və təbii əhəmiyyətini qorumaq məqsədilə 2 may 2007-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə bu ərazi Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu elan edilib.
Qoruq ümumilikdə 27,52 hektar ərazini əhatə edir. Burada əsas təbiət abidəsi olan Yanardağla yanaşı, müxtəlif tarixi və təbii irs nümunələri də qorunur.
2018-ci ildə qoruğun yenidən qurulması ilə bağlı sərəncam imzalanıb. Ərazidə əsaslı təmir və bərpa işləri aparılıb, ziyarətçilər üçün müasir turizm infrastrukturu yaradılıb. Yenilənmiş qoruğun rəsmi açılışı 2019-cu ilin iyul ayında keçirilib.
Yanardağ ərazisində başqa nələri görmək olar?
Yanardağ qoruğunun maraqlı cəhətlərindən biri də onun ərazisində yalnız yanan dağın deyil, başqa tarixi və təbii obyektlərin də yerləşməsidir.
Qurd yuvası mağarası: Qoruğun ərazisində yerləşən bu mağara ərazinin təbii xüsusiyyətlərini və yerli landşaftı daha yaxından tanımaq üçün maraqlı məkanlardan biridir.
Qədim qəbiristanlıqlar: Ərazidə çoxəsrlik tarixə malik iki qəbiristanlıq yerləşir. Burada qədim qəbir daşları və sanduqələr keçmiş dövrlərin dəfn ənənələri haqqında təsəvvür yaradır.
Kükürdlü su bulağı: Ərazinin geoloji xüsusiyyətlərini əks etdirən təbii obyektlərdən biridir.
Qırməki palçıq vulkanı: Qoruğun ərazisində yerləşən və aktivliyini qoruyan palçıq vulkanı Abşeronun maraqlı geoloji xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir.
Qırməki vadisi: Ərazinin təbii landşaftının bir hissəsini təşkil edən vadi qoruğun ümumi mənzərəsini tamamlayır.
Osmanlı səngərləri: Ərazidə tarixi hadisələrin izlərini daşıyan müdafiə səngərləri də qorunub saxlanılır.
Əlidaşı piri: Yerli əhali tərəfindən müqəddəs hesab edilən bu məkan ərazinin dini və mənəvi irsi ilə bağlıdır.
Yanardağ Muzeyi və müasir ekspozisiyalar
Qoruğun ərazisində fəaliyyət göstərən müasir muzey ziyarətçilərə Yanardağın təbii, tarixi və mədəni xüsusiyyətlərini daha ətraflı öyrənmək imkanı yaradır. Muzeydə ənənəvi eksponatlarla yanaşı, 3D maketlər, videoinstallyasiyalar və müxtəlif videoçarxlar nümayiş olunur.
Ekspozisiyanın diqqətçəkən hissələrindən biri “İşıq və kölgə oyunu” və “Unudulmuş əcdadların kölgələri” adlı müasir installyasiyalardır. Bu təqdimatlar qoruğun tarixi və mədəni irsini fərqli formada tanımağa imkan verir.
Açıq səma altında Kromlex daş sərgisi
Qoruğun digər maraqlı guşələrindən biri açıq səma altında təşkil olunmuş Kromlex daş sərgisidir. Burada qədim dövrlərdə insanların gündəlik həyatında və təsərrüfat fəaliyyətində istifadə etdiyi müxtəlif formalı daş əşyalar nümayiş etdirilir.
Sərgidə qədim su qabları, əl dəyirmanları və üzüm sıxmaq üçün istifadə olunan daş formalarla tanış olmaq mümkündür. Bu eksponatlar keçmiş dövrlərdə insanların məişəti və əmək fəaliyyəti haqqında təsəvvür yaradır.
Yanardağı nə vaxt ziyarət etmək daha maraqlıdır?
Yanardağı ilin müxtəlif fəsillərində ziyarət etmək mümkündür. Lakin bu məkanın ən təsirli mənzərələrindən birini gün batımından sonra, ətraf qaranlığa qərq olarkən müşahidə etmək olar. Bu zaman dağın yamacından çıxan alov daha aydın görünür və ətraf mühitlə maraqlı kontrast yaradır.
Yanardağ Bakıdan kənara çıxmadan Azərbaycanın fərqli təbiət hadisələrindən biri ilə tanış olmaq istəyən turistlər üçün də yaxşı seçimdir. Qoruğun muzeyi, tarixi obyektləri və təbii abidələri ziyarəti daha maraqlı və məzmunlu edir.
Yanardağ – Azərbaycanın odlar diyarı adının canlı nümunəsi
Azərbaycanın “Odlar Yurdu” kimi tanınmasının arxasında yalnız tarixi və mədəni ənənələr deyil, həm də ölkənin özünəməxsus geoloji xüsusiyyətləri dayanır. Yanardağ bu adın təbiətdəki ən aydın ifadələrindən biridir.
Burada yerin dərinliklərindən çıxan təbii qazın alova çevrilməsini müşahidə etmək, qədim qəbiristanlıqları, mağaranı, muzeyi və digər tarixi-təbii abidələri görmək mümkündür.
Bakı ətrafında səyahət edənlər üçün Yanardağ həm təbiət, həm tarix, həm də Azərbaycanın qədim inancları ilə tanış olmaq baxımından maraqlı ziyarət məkanlarından biridir.
