Vaxçaq aşırımı və Vaxçaq gölü Bazardüzü və Nesendağ arasında, Böyük Qafqazın yüksək dağlıq ərazisində yerləşən maraqlı təbiət obyektlərindəndir. Təxminən 3600 metrdən yüksək yüksəklikdə yerləşən Vaxçaq aşırımı Bazardüzü, Nesendağ, Raqdan və Çarundağ istiqamətində alpinizm marşrutları ilə əlaqəlidir. Azərbaycan tərəfdən Vaxçaq ərazisi yüksək dağ ekspedisiyalarında çadır düşərgəsi üçün istifadə olunan məntəqələrdən biri kimi də tanınır. Vaxçaq gölü, Vaxçaq aşırımı və ətrafındakı yüksək dağ mənzərələri Qafqazda trekking və alpinizm həvəskarları üçün maraqlı istiqamət yaradır.
Böyük Qafqazın Baş Qafqaz suayrıcı silsiləsində, Bazardüzü və Nesendağ zirvələri arasında yerləşən Vaxçaq aşırımı və onun yaxınlığındakı dağ gölü yüksək dağlıq Qafqazın ən maraqlı və az tanınan coğrafi obyektlərindəndir. Bu ərazi Azərbaycan–Dağıstan sərhəd zonasının ən yüksək hissələrindən birində yerləşir və həm coğrafi, həm də alpinizm baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Köhnə alpinist-coğrafi mənbələrdə Vaxçaq aşırımının hündürlüyü 3680 metr göstərilir. G. İ. Anoxinin 1978-ci ildə nəşr olunmuş “Восточный Кавказ” kitabında Vaxçaq Bazardüzü və Nesendağ massivləri arasında yerləşən mühüm dağ keçidi kimi təsvir edilir. Mənbədə aşırımın qərb hissəsində kiçik göl, şərq hissəsində isə Bazardüzü massivinin yamaclarından qar və buzlaqlardan qidalanan dayaz su hövzəsi qeyd olunur.
Vaxçaq haqqında qısa məlumat
-
Adı: Vaxçaq aşırımı / Вахчаг
-
Hündürlüyü: təxminən 3680 m
-
Yerləşməsi: Bazardüzü və Nesendağ arasında
-
Dağ sistemi: Böyük Qafqaz
-
Silsilə: Baş Qafqaz suayrıcı silsiləsi
-
Yaxın zirvələr: Bazardüzü – 4466 m, Nesendağ – 3928 m
-
Əsas marşrutlar: Vaxçaq–Bazardüzü, Vaxçaq–Nesendağ
-
Nesendağ marşrutu: 1B
-
Bazardüzü marşrutu: 1B
Vaxçaq və Bazardüzü
Vaxçaq aşırımı Bazardüzü istiqamətindəki klassik dağ marşrutlarından biri ilə birbaşa əlaqəlidir. Rusiya Alpinizm Federasiyasının marşrut pasportunda Bazardüzü – Vaxçaq marşrutu 4466 metr yüksəklikdəki zirvəyə Vaxçaq keçidindən qalxış kimi göstərilir və 1B çətinlik kateqoriyasına aid edilir.
Bu məlumat Vaxçağın sadəcə coğrafi keçid olmadığını, tarixən Bazardüzü ekspedisiyalarında istifadə olunan mühüm yüksək dağ keçidi olduğunu göstərir.
Vaxçaq və Nesendağ
Vaxçaq aşırımı Nesendağ zirvəsinə çıxış üçün də mühüm başlanğıc nöqtələrindən biridir. Rusiya Alpinizm Federasiyasının məlumatına görə, 3928 metrlik Nesendağa Vaxçaq aşırımından silsilə ilə qalxan marşrut 1B kateqoriyasındadır. Marşrutun ilk keçidi 1979-cu ildə Yu. Krasnopolski rəhbərliyi ilə həyata keçirilib.
Beləliklə, Vaxçaq aşırımı bir tərəfdən Bazardüzüyə, digər tərəfdən isə Nesendağa çıxan yüksək dağ marşrutlarının kəsişdiyi mühüm coğrafi nöqtədir.
Vaxçaq – iki böyük su hövzəsi arasında keçid
Vaxçağın coğrafi əhəmiyyətinin başqa bir səbəbi onun suayrıcı mövqeyidir. Anoxinin təsvirinə əsasən, Tikanlıçayın yuxarı hissəsində müxtəlif qollar birləşir və onların əsas qollarından biri Nesen və Vaxçaq istiqamətindən gəlir. Vaxçaqdan şimala eniş isə Samur hövzəsinə aparır. Müəllif Vaxçağı Tikanlıçayın yuxarı hissəsindən Samur hövzəsinə keçid üçün ən əlverişli aşırımlardan biri kimi xarakterizə edir.
Bu xüsusiyyət Vaxçağı yalnız alpinizm baxımından deyil, həm də Qafqazın hidroqrafik sisteminin öyrənilməsi baxımından maraqlı edir.
“Vaxçaq” adının mənası
“Vaxçaq” toponimi də maraqlı tarixə malikdir. G. İ. Anoxinin əsərində adın ləzgi dilindən “şalvar” və ya “şalvarın geniş forması” mənasında izah edildiyi qeyd olunur. Müəllif bu adı şimaldan, Dağıstanın Kuruş kəndi tərəfdən baxdıqda aşırımın formasının yerli qadın geyiminə bənzəməsi ilə əlaqələndirir.
Qafqaz toponimlərində belə coğrafi və məcazi adlandırmalar geniş yayılıb. Buna görə “Vaxçaq” adının mənasını məqalədə qəti elmi etimologiya kimi deyil, tarixi alpinist mənbəsində verilmiş toponimik izah kimi təqdim etmək daha düzgündür.
Vaxçaq – alpinizm tarixində
Vaxçaq ətrafındakı yüksək dağ marşrutlarının sovet dövründən etibarən alpinistlər tərəfindən istifadə edildiyi məlumdur. Rusiya Alpinizm Federasiyasının məlumat bazasında 1974-cü ildə Vaxçaq istiqamətindən Nesendağ və Bazardüzü zirvələrinə qalxışlar qeydə alınıb. Sonrakı illərdə də Vaxçaq aşırımı və ətrafındakı silsilələr müxtəlif alpinizm ekspedisiyalarının marşrutlarına daxil edilib.
Azərbaycan tərəfdən isə Vaxçaq ərazisi xüsusilə Bazardüzü və Raqdan istiqamətində hərəkət edən dağçılar üçün mühüm keçid və düşərgə məntəqələrindən biri kimi istifadə olunur. Xınalıq kəndindən başlayaraq Bazardüzü istiqamətində yüksələn ekspedisiya Baş Qafqaz suayrıcı silsiləsi boyunca Raqdan istiqamətində davam etdikdə Vaxçaq ərazisində çadır düşərgəsi qurmaq mümkündür.
Bu yüksəklikdə düşərgə salmaq ekspedisiyanın növbəti mərhələsinə — Raqdan, Nesendağ və digər yüksək zirvələr istiqamətində hərəkətə hazırlaşmaq üçün əlverişli imkan yaradır. Lakin təxminən 3600 metrdən yüksək yüksəklik, dəyişkən hava, qayalı və daşlıq relyef, həmçinin marşrutun uzunluğu Vaxçaq ərazisində hərəkəti yalnız yaxşı hazırlıqlı dağçılar üçün uyğun edir.
Bazardüzü və Nesendağ arasında gizli dağ dünyası
Vaxçaq aşırımı və Vaxçaq gölü Böyük Qafqazın əsas turizm marşrutlarından kənarda qalan, lakin dağçılıq baxımından böyük maraq doğuran ərazilərindən biridir. Bir tərəfdə 4466 metrlik Bazardüzü, digər tərəfdə 3928 metrlik Nesendağ yüksəlir və onların arasında yüksək dağ keçidi, göl, qar və buzlaq sahələri yerləşir.
Bu ərazi Qafqazın yalnız yüksək zirvələrini deyil, həm də qədim dağ yollarını, suayrıcıları, buzlaqları, gölləri və əsrlər boyu qorunub saxlanılan coğrafi adları öyrənmək üçün əhəmiyyətlidir.
Vaxçaq aşırımı və Vaxçaq gölü Azərbaycanın Böyük Qafqazındakı ən maraqlı yüksək dağ obyektlərindən biridir. Bazardüzü ilə Nesendağ arasında yerləşən bu kiçik, lakin coğrafi baxımdan əhəmiyyətli ərazi yüksək dağ təbiətini, alpinizm tarixini və Qafqazın qədim toponimlərini bir araya gətirir.
