Çarundağ (4079 m) Azərbaycanın şimal-qərbində, Böyük Qafqazın Baş Qafqaz silsiləsində yerləşən 4000 metrdən yüksək möhtəşəm zirvələrdən biridir. Azərbaycan–Rusiya sərhədində yerləşən Çarundağ Bazardüzü və Raqdan zirvələri ilə eyni yüksək dağlıq massivdə yer alır. Çarun və Mullar kanyonları, qayalı yamacları və sərt alp relyefi ilə seçilən bu dağ alpinizm və dağ yürüşləri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın şimal-qərbində, Qəbələ və Oğuz rayonları ilə Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Doqquzpara rayonu sərhədində ucalan Çarundağ (4079,5 m) Böyük Qafqazın ən möhtəşəm və az tanınan yüksək dağ zirvələrindən biridir. Sərt relyefi, qayalı yamacları, dərin kanyonları və yüksək dağlıq landşaftı ilə Çarundağ Azərbaycanın alpinizm və dağçılıq coğrafiyasında xüsusi yer tutur.
Çarundağ harada yerləşir?
Çarundağ Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində, Baş Qafqaz silsiləsinin yüksək dağlıq zonasında yerləşir. Zirvə Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında dövlət sərhədinin keçdiyi yüksək dağlıq ərazilərdən biridir.
Azərbaycan dilində Çarundağ, ləzgi dilində isə ЧIарун сув kimi tanınan bu zirvə Bazardüzü və Raqdan dağlarının yerləşdiyi yüksək dağlıq massivə yaxın ərazidə yerləşir.
4079 metr yüksəkliyi ilə Çarundağ Azərbaycanın 4000 metrdən yüksək zirvələri sırasında yer alır və Böyük Qafqazın ən yüksək dağlıq ərazilərindən birinin mühüm zirvələrindən hesab olunur.
Çarundağ və Baş Qafqaz silsiləsi
Çarundağ Baş Qafqaz silsiləsinin yüksək dağlıq relyefinin xarakterik nümunələrindən biridir. Burada yüksəklik artdıqca landşaft dəyişir, yamaclar sərtləşir və qayalıq sahələr genişlənir.
Çarundağın ətrafında yerləşən yüksək zirvələr və dağ silsilələri əraziyə özünəməxsus alp relyefi verir. Bazardüzü və Raqdan kimi nəhəng zirvələrin yaxınlığında yerləşməsi Çarundağı Qafqazın bu hissəsindəki mühüm dağ massivlərindən birinə çevirir.
Çarundağın zirvəsindən dövlət sərhədi keçir
Çarundağın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun zirvəsindən Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında dövlət sərhədinin keçməsidir.
Bu xüsusiyyət dağa yalnız dağçılıq və coğrafiya baxımından deyil, həm də Azərbaycanın sərhəd coğrafiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət verir. Çarundağ yüksək dağlıq ərazidə yerləşən təbii sərhəd landşaftının mühüm elementlərindən biridir.
Çarun yaylağı və kanyonlar
Çarundağın yamaclarında yerləşən Çarun yaylağı yüksək dağlıq relyefin diqqətçəkən nümunələrindən biridir. Zirvə və onun ətrafındakı dağ qollarından axan sular uzun illər ərzində ərazinin sərt qayalı süxurlarını parçalayaraq dərin dərələr və kanyonlar formalaşdırıb.
Ərazidə xüsusilə Çarun və Mullar kanyonları diqqəti cəlb edir.
Çarun kanyonu
Təxminən 5 kilometr uzunluğa malik Çarun kanyonu Dagıstanda ərazinin ən maraqlı geomorfoloji obyektlərindən biridir. Sıldırım qayalıqlar və dar keçidlər kanyona vəhşi və toxunulmaz görünüş verir.
Mullar kanyonu
Təxminən 5 kilometr uzunluğunda olan Mullar kanyonu da Çarundağ ərazisinin diqqətçəkən təbii obyektlərindəndir. Kanyon boyunca hündürlüyü 7–8 metrə çatan şəlalələr yerləşir.
Dağların sərt relyefi, dərin dərələr və şəlalələr bu ərazini həm təbiət araşdırmaları, həm də dağ ekspedisiyaları baxımından maraqlı edir.
Çarundağ – alpinistlər üçün çətin zirvə
4079 metr yüksəklikdə yerləşən Çarundağ yalnız hündürlüyü ilə deyil, mürəkkəb relyefi və yüksək dağlıq şəraiti ilə də seçilir. Qayalı yamaclar, dik keçidlər, uzun məsafələr və dəyişkən hava şəraiti zirvəyə ekspedisiyanın ciddi fiziki və texniki hazırlıq tələb etməsinə səbəb olur.
Çarundağa Azərbaycan tərəfdən əsas çıxış istiqamətlərindən biri Xınalıq kəndindən başlayaraq Bazardüzü istiqamətində yüksəlmək və daha sonra Baş Qafqaz suayrıcı silsiləsi boyunca hərəkət etməklə zirvəyə yaxınlaşmaqdır. Bu istiqamətdə yüksək dağ şəraiti və uzun məsafə marşrutun çətinliyini artırır. Digər çıxış istiqaməti isə Qəbələ rayonunun Filfilli kəndi tərəfdən mümkündür. Bu marşrut da məsafəsi, relyefi və yüksək dağlıq ərazi şəraiti baxımından ciddi hazırlıq tələb edir.
Çarundağa qalxış zamanı yüksəklik, hava şəraiti, relyefin xüsusiyyətləri və marşrutun texniki çətinlikləri əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır. Buna görə ekspedisiyanın planlaşdırılması zamanı təcrübəli dağ bələdçisinin iştirakı, hava və marşrut şəraitinin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi, həmçinin uyğun alpinizm avadanlığının seçilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Çarundağ və Azərbaycanın 4000 metrlik zirvələri
Azərbaycanın Böyük Qafqaz hissəsində 4000 metrdən yüksək bir neçə mühüm zirvə yerləşir. Bazardüzü – 4466 m, Şahdağ – 4243 m, Tufandağ – 4191 m və Çarundağ – 4079,5 m bu yüksək dağlıq coğrafiyanın ən diqqətçəkən zirvələrindəndir.
Bu zirvələr Azərbaycanın yüksək dağ alpinizmi üçün mühüm potensiala malik ərazilər formalaşdırır.
Çarundağın fərqləndirici cəhəti isə onun sərhəd mövqeyi, qayalı relyefi, dərin kanyonları və Bazardüzü–Raqdan dağlıq massivinə yaxın yerləşməsidir.
Çarundağ – Böyük Qafqazın gizli zirvələrindən biri
Çarundağ hələ də Azərbaycanın ən çox tanınan dağ zirvələri sırasında deyil. Lakin onun 4079 metrlik yüksəkliyi, sərhəd mövqeyi, mürəkkəb relyefi və ətrafındakı möhtəşəm təbiət obyektləri bu zirvəni Böyük Qafqazın xüsusi dağlarından birinə çevirir.
Çarun və Mullar kanyonları, yüksək dağlıq yaylalar, qayalı dərələr və Baş Qafqaz silsiləsinin nəhəng zirvələri burada tamamilə fərqli bir dağ mənzərəsi yaradır.
