Beşbarmaq dağı Azərbaycanın ən maraqlı tarixi və təbiət abidələrindən biri olmaqla, qədim inancları, zəngin tarixi və möhtəşəm mənzərələri ilə seçilir. Xəzər dənizinin sahilində yerləşən bu müqəddəs məkan əsrlər boyu ziyarətgah və mənəvi irs nümunəsi kimi tanınıb. Beşbarmaq dağına səyahət zamanı unikal təbiət mənzərələrini, tarixi izləri və Azərbaycanın qədim mədəniyyətini kəşf edə bilərsiniz. Azərbaycanın şimal-şərqində unudulmaz səyahət təcrübəsi axtaranlar üçün Beşbarmaq dağı xüsusi bir dayanacaqdır.
Beşbarmaq Dağı – Əfsanələr, Qədim Qalalar və Xəzərə Açılan Tarixin İzləri
Azərbaycanın şimalına doğru səyahət edərkən Xəzər dənizinin sahilində, ətraf düzənliklərdən qəfil yüksələn qeyri-adi bir dağ diqqəti cəlb edir. Beşbarmaq dağı özünəməxsus qayalı quruluşu, uzaqdan beş barmağı xatırladan silueti və əsrlər boyu formalaşmış tarixi ilə Azərbaycanın ən maraqlı təbiət məkanlarından biridir.
Bura sadəcə gözəl mənzərələr seyr etmək üçün bir dağ deyil. Beşbarmaq ərazisi qədim insanların yaşayış izlərini, müdafiə qalalarını, tarixi karvansara qalıqlarını və dini-mənəvi ənənələri özündə birləşdirən geniş bir mədəni irs məkanıdır.
Bu gün Beşbarmaq həm yerli ziyarətçilərin, həm də xarici turistlərin maraq göstərdiyi istiqamətlərdən biridir. Xüsusilə dağın zirvəsindən Xəzər dənizinə və ətraf düzənliklərə açılan mənzərə buranı fotoqraflar və təbiət həvəskarları üçün cəlbedici edir.
Beşbarmağı yaxından kəşf etmək istəyənlər üçün Beşbarmaq Dağı Hiking Turu maraqlı birgünlük səyahət imkanı yaradır. Bu proqramla dağın təbii gözəlliklərini və ətraf mənzərələri daha yaxından tanımaq mümkündür.
Beşbarmaq dağının adı və qeyri-adi görünüşü
Beşbarmaq adının yaranması dağın görünüşü ilə əlaqələndirilir. Qayalı zirvənin forması uzaqdan baxdıqda yuxarıya doğru uzanan barmaqları xatırladır. Bu qeyri-adi təbii quruluş dağa həm yerli əhali, həm də səyyahlar arasında fərqli şöhrət qazandırıb.
Dağ Xəzər dənizinə yaxın yerləşdiyindən onun mənzərəsi digər Azərbaycan dağlarından xeyli fərqlənir. Bir tərəfdə dənizin mavi səthi, digər tərəfdə geniş düzənliklər və qayalı yüksəkliklər uzanır.
Beşbarmağın yerləşdiyi ərazi həm də quşların köç marşrutları üzərində mühüm təbii məntəqələrdən biridir. Payız aylarında milyonlarla köçəri quşun cənuba doğru hərəkəti bu bölgəni ornitologiya və quş müşahidəsi ilə maraqlananlar üçün xüsusi əhəmiyyətli edir.
Xızırzində piri – Beşbarmağın mənəvi dünyası
Beşbarmaq dağının ən çox tanınan xüsusiyyətlərindən biri onun dini-mənəvi ziyarət məkanı olmasıdır. Dağın ətəyində və yüksəkliklərində yerləşən Xızırzində piri uzun illərdir insanların ziyarət etdiyi müqəddəs məkanlardan biri hesab olunur.
Xalq arasında bu yerlə bağlı müxtəlif inanclar və rəvayətlər mövcuddur. Xızır peyğəmbərlə əlaqələndirilən əfsanələr Beşbarmağın mənəvi əhəmiyyətini daha da artırıb.
Ziyarətə gələn insanlar burada dua edir, ətraf mənzərələri seyr edir və məkanın sakit atmosferindən zövq alırlar. Beşbarmağın bu xüsusiyyəti onu yalnız təbiət turizmi deyil, həm də dini və mədəni turizm baxımından maraqlı istiqamətə çevirir.
Beşbarmaq – Qədim müdafiə sisteminin izləri
Beşbarmağın əhəmiyyəti yalnız təbii görünüşü və ziyarət ənənələri ilə məhdudlaşmır. Bu ərazi qədim dövrlərdə Azərbaycanın şimal sərhədlərinin və Xəzər sahilinin müdafiəsində mühüm rol oynayan istehkam sisteminin bir hissəsi olub.
Dağ və onun ətrafında yerləşən müdafiə tikililəri müxtəlif tarixi dövrlərdə bölgənin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə xidmət edib. Burada aşkar edilmiş qala qalıqları, müdafiə divarları və müşahidə qüllələri ərazinin hərbi-strateji əhəmiyyətini göstərir.
Xüsusilə Beşbarmaq paralel müdafiə səddi diqqətəlayiq tarixi abidələrdəndir. Bu müdafiə qurğuları Xəzər sahili boyunca uzanan qədim istehkam sisteminin mühüm elementləri hesab olunur.
Beşbarmaq paralel müdafiə səddi 2001-ci ildə UNESCO-nun Təcili Qorunmaya Ehtiyacı olan Maddi-Mədəni İrsin İlkin Siyahısına daxil edilmiş “Xəzər sahil mühafizə konstruksiyaları” kompleksinin tərkibində təqdim olunur.
Narınqala – Qayaların arasında gizlənən qədim qala
Beşbarmaq ərazisinin ən maraqlı tarixi obyektlərindən biri Narınqala və onun ətrafındakı qədim tikili qalıqlarıdır. Son illərdə aparılan arxeoloji tədqiqatlar bu ərazinin tarixini daha dərindən öyrənməyə imkan yaradıb.
Arxeoloqların araşdırmaları zamanı qala bürclərinin yerləri müəyyən edilib, Narınqalanın daxilindəki bəzi tikililər üzə çıxarılıb. Təxminən səkkiz metr diametrində olan iri daş konstruksiyalı qala bürcünün qalıqları ərazidə vaxtilə güclü müdafiə qurğusunun mövcudluğundan xəbər verir.
Qala daxilində aşkar edilmiş tikililər də maraqlı memarlıq xüsusiyyətlərinə malikdir. Daşlardan hörülmüş otaqların divarlarında taxta tirlərdən istifadə edilməsi qədim ustaların tikinti zamanı zəlzələyə davamlılığı da nəzərə aldıqlarını göstərir.
Qazıntılar zamanı XIV–XV əsrlərə aid keramika nümunələri də tapılıb. Daha qədim divar qalıqlarının mövcudluğu isə qala kompleksinin tarixinin bu dövrdən daha əvvələ gedib çıxa biləcəyini göstərir.
Qədim karvansara və tarixi ticarət yolları
Beşbarmaq ətrafında diqqət çəkən tarixi abidələrdən biri də XV–XVII əsrlərə aid karvansara qalıqlarıdır.
Azərbaycan tarixən Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm ticarət yollarının üzərində yerləşib. Bu yollar boyunca hərəkət edən tacirlər, səyyahlar və karvanlar üçün karvansaralar mühüm dayanacaq rolunu oynayıb.
Beşbarmaq ərazisindəki karvansara qalıqları da bölgənin tarixi hərəkət və ticarət marşrutları ilə əlaqəsini araşdırmaq baxımından maraqlıdır.
Beşbarmaq ərazisində arxeoloji kəşflər
Beşbarmaq ərazisində aparılmış elmi araşdırmalar zamanı təkcə qala və müdafiə divarları deyil, müxtəlif dövrlərə aid yaşayış və dəfn izləri də aşkar edilib.
Arxeoloji qazıntılar zamanı XIX–XX əsrin əvvəllərinə aid yaşayış evlərinin qalıqları, daha qədim dövrlərə məxsus sənduqələr və ornamentlərlə bəzədilmiş daş nümunələri diqqət çəkib.
Xüsusilə sənduqələrin sonrakı dövrlərdə tikinti materialı kimi istifadə olunması maraqlı arxeoloji müşahidələrdəndir. Bəzi daş nümunələrinin üzərində həndəsi və nəbati ornamentlər, eləcə də altıguşəli ulduz təsvirləri qeydə alınıb.
Bu tapıntılar Beşbarmaq ərazisinin müxtəlif dövrlərdə yaşayış, müdafiə və dini-mədəni fəaliyyətlər üçün istifadə edildiyini göstərir.
Köçəri quşların yolu – Beşbarmağın təbiət möcüzəsi
Beşbarmaq dağının başqa bir xüsusiyyəti onun quşların mövsümi miqrasiyası zamanı mühüm müşahidə məntəqəsinə çevrilməsidir.
Hər il payız aylarında Avrasiyanın müxtəlif bölgələrindən cənuba doğru hərəkət edən çoxsaylı quşlar Xəzər sahili və Beşbarmaq ətrafından keçirlər. Bu ərazi xüsusilə yırtıcı quşların miqrasiyasını müşahidə etmək üçün maraqlı məkanlardan biridir.
Quşların köçü təbiətdəki ən möhtəşəm hadisələrdən biridir. Müxtəlif növ quşların səmada süzərək cənuba doğru hərəkət etməsini izləmək təbiət həvəskarları və fotoqraflar üçün unudulmaz təcrübə yaradır.
Məhz bu xüsusiyyətə görə Beşbarmaq ərazisində quş müşahidəsi turizminin inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Bu istiqamətdə təlimlər və turizm məhsullarının hazırlanması ilə bağlı təşəbbüslər də həyata keçirilib.
Payız ayları Beşbarmaqda quş müşahidəsi üçün xüsusilə maraqlı dövrdür. Ərazini ziyarət etməyi planlaşdıran fotoqraflar durbin və fotoaparatlarını özləri ilə götürə bilərlər.
Beşbarmaq dağı Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu
Beşbarmağın təbii və tarixi əhəmiyyətini nəzərə alaraq, 8 iyun 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə “Beşbarmaq dağı” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu yaradılıb.
Qoruq Siyəzən rayonunun Qalaşıxı kəndində yerləşən Beşbarmaq dağı və onun ətrafındakı tarixi-mədəni irs obyektlərini əhatə edir. Ərazidəki abidələrin qorunması, tədqiqi və gələcək nəsillərə çatdırılması qoruğun əsas fəaliyyət istiqamətlərindəndir.
2021-ci ildə qoruğun əsasnaməsi təsdiqlənib. Ərazidə tarixi abidələrin mühafizəsi üçün müvafiq nəzarət tədbirləri də həyata keçirilir.
Qoruğun yaradılması Beşbarmağın yalnız məşhur ziyarət yeri kimi deyil, həm də elmi, tarixi və ekoloji əhəmiyyət daşıyan turizm məkanı kimi inkişafı üçün mühüm addım olub.
Beşbarmaqda nə görmək və nə etmək olar?
Beşbarmaq ziyarətini yalnız dağa qalxmaqla məhdudlaşdırmaq lazım deyil. Ərazi və ətraf mənzərələr müxtəlif maraqlara uyğun fəaliyyətlər üçün əlverişlidir.
-
Dağın mənzərəsini kəşf edin: Qayalı zirvənin qeyri-adi quruluşunu və Xəzər dənizinə açılan panoramanı seyr edin.
-
Xızırzində pirini ziyarət edin: Bölgənin dini-mənəvi ənənələri və yerli inancları ilə tanış olun.
-
Qədim qala izlərini araşdırın: Beşbarmaq ərazisinin müdafiə tarixini və arxeoloji irsini öyrənin.
-
Quş miqrasiyasını müşahidə edin: Payız mövsümündə köçəri quşların hərəkətini izləyin.
-
Fotoqrafiya ilə məşğul olun: Dağ, dəniz və düzənlik mənzərələrinin birləşməsindən maraqlı fotolar əldə edin.
-
Qayayadırmanmanı sınayın: Daha aktiv dağ təcrübəsi istəyənlər üçün Beşbarmaq Qayayadırmanma Təlimi və Turu maraqlı seçimdir. Bu proqram qayalıq ərazilərdə dırmanma texnikaları ilə tanış olmaq istəyənlər üçün nəzərdə tutulub.
Beşbarmağı ilin müxtəlif fəsillərində ziyarət etmək mümkündür. Lakin səfərin məqsədindən asılı olaraq bəzi dövrlər daha maraqlı ola bilər.
Yaz və payız ayları ərazini gəzmək, fotoşəkillər çəkmək və təbiəti müşahidə etmək üçün əlverişlidir. Xüsusilə payız mövsümü köçəri quşların miqrasiyasını izləmək istəyənlər üçün seçilir.
Yay aylarında səhər və axşam saatlarında ziyarət etmək daha rahatdır. Günün isti saatlarında açıq və qayalı ərazidə uzun müddət qalmaq çətin ola bilər.
Qışda isə hava şəraiti və külək səfərə təsir göstərə bilər. Dağın yuxarı hissələrinə qalxmaq istəyənlər əvvəlcədən hava vəziyyətini nəzərə almalıdırlar.
Beşbarmağa necə getmək olar?
Beşbarmaq dağı Azərbaycanın şimalında, Siyəzən rayonunun Qalaşıxı kəndi yaxınlığında yerləşir. Bakıdan şimal istiqamətində hərəkət edərək Bakı–Quba magistralı vasitəsilə əraziyə çatmaq mümkündür.
Səfər zamanı Xəzər dənizinin sahil mənzərələri, şimal bölgəsinin düzənlikləri və dağətəyi landşaftları yol boyunca maraqlı görüntülər yaradır.
Beşbarmaq ayrıca birgünlük səyahət kimi də, Azərbaycanın şimal bölgəsinə təşkil olunan daha geniş tur proqramının dayanacaqlarından biri kimi də planlaşdırıla bilər.
Şimal bölgəsini daha ətraflı kəşf etmək istəyənlər üçün AMG-nin Xınalıq–Qrız trekking turu və Xınalıq–Xarıbülbül zirvəsi yürüşü proqramları da maraqlı alternativlərdir.
Beşbarmaq – Bir dağdan daha artıq
Beşbarmaq dağı Azərbaycanın təbiətinin, tarixinin və mənəvi dünyasının bir nöqtədə birləşdiyi nadir məkanlardan biridir. Onun qayalı zirvəsi, qədim müdafiə tikililəri, arxeoloji tapıntıları və Xəzər sahilindəki mövqeyi bu əraziyə xüsusi əhəmiyyət qazandırır.
Bura gələn hər kəs Beşbarmağı fərqli tərəfdən kəşf edə bilər: bəziləri üçün müqəddəs ziyarət yeri, bəziləri üçün qeyri-adi təbiət abidəsi, tarix həvəskarları üçün isə qədim müdafiə sistemlərinin izlərini daşıyan açıq hava tədqiqat məkanıdır.
Azərbaycanı daha dərindən tanımaq, onun az tanınan tarixi məkanlarını və təbii gözəlliklərini kəşf etmək istəyənlər üçün Beşbarmaq mütləq ziyarət edilməli istiqamətlərdən biridir.

